Wie beweegt wie? Een leider zijn voor je paard begint bij duidelijke communicatie

Beweeg jij de voeten van jouw paard?

Vind je dit een gekke vraag? Toch is het belangrijk om de voeten van jouw paard te kunnen bewegen. Zo kun je al snel aan het skaten zijn achter een Shetlander die de wei heeft geroken of opzij geduwd worden door een opdringerig paard van 700kg. Veiligheid boven alles en vooral ook weten hoe een paard zich in de kudde beweegt.

Lichaamstaal en leiderschap in de paardenwereld

Het paard in de kudde

Als je ooit de kans krijgt om naar Slot Loevestein te gaan moet je dit onmiddellijk in je agenda zetten. Niet om het museum of die bepaalde tentoonstelling te ontdekken, maar om naar de Konikpaarden die in het domein rond het kasteel lopen te gaan kijken. Extra tip: doe dit met een gids (bv. Tanja de Bode). De paarden staan weliswaar in een afgesloten domein, toch leven ze zoals in het wild. Je kan dus dichtbij huis paarden in het wild observeren.

Wat mij is bijgebleven van het bezoek aan de Koniks is hoe alles zich binnen de kudde en binnen het paard zelf aanpast aan de omgeving. Er wordt enkel door de mensen ingegrepen als er een paard levensgevaarlijk gewond is of als een paard verhuisd moet worden naar een andere kudde (er zijn er enkele in Europa).

Een voorbeeld van het aanpassingsvermogen zijn de manen en staart die er als dreadlocks uitzien. Hier blijft dan een hoop stekelige bolletjes van een plant in vasthangen, wat er by the way echt slordig uitziet. Maar de paarden verplaatsen zich over het domein waardoor de zaadbolletjes op een andere plek uit hun manen vallen en de plant daar kan groeien. En wat blijkt: deze plant heeft dan weer een bepaalt stofje dat goed is voor de lever van het paard. 

Even terug naar het observeren van het paard in de kudde. Als je in Slot Loevestein een uurtje in het oog houdt hoe de paarden in het wild communiceren met elkaar en vooral ook hoe ze elkaar bewegen, kan je ontdekken welke paarden het leiderschap nemen. Dit kan je zelfs al ontdekken als je naar een groepje paarden in de wei of paddock kijkt. Deze leiders sturen hun groepsgenoten letterlijk in de richting die zij willen en bepalen dus wat er gebeurt. Dit doen ze als er eentje afgeweken is van de groep, maar ook als heel de groep moet verplaatsen op zoek naar verkoeling of een andere plek om te eten.

Wie beweegt bepaalt

Nu je weet waar de uitdrukking ‘wie beweegt bepaalt’ vandaan komt kan je er ook rekening mee houden als jij naast je paard staat. Je moet in staat zijn om je paard te begeleiden in de richting die jij wil zodat je paard niet ineens los op straat loopt of jou omver loopt. Ook in situaties die je paard lastig vindt ben jij het die jouw paard door de moeilijk situatie moet loodsen. Op dat moment beweeg jij de voeten van jouw paard.

Dit gebeurt zelfs al op stal of tijdens het poetsen. Als jij niet duidelijk aangeeft aan je paard dat jij op dat moment verantwoordelijk bent voor hem, dan neemt die het over. Je wil die achterste hoef uitkrabben, maar eigenlijk staat je paard wat dicht tegen de kant. Toch wurm je je in allerlei bochten om aan de hoef te geraken en sta je eigenlijk vrij ongelukkig moest je paard nu opzij stappen, want dan word je geplet tegen de kant.

Wie beweegt wie in deze situatie? Jouw paard blijft op dat moment stevig met zijn 4 voetjes op de grond staan en jij doet tientallen kleine stapjes om bij die hoef te geraken. Wat kan je beter wel doen? Je paard enkele stapjes in de juiste richting vragen zodat je veilig staat en de hoef tegoei kan uitkrabben. Je bent dan duidelijk en je staat veilig. Ga jij er ook eens op letten wie dat wie beweegt?

Paarden zijn constant op zoek naar interactie met andere paarden, maar dus ook met jou. Daarom communiceren ze op hun manier, in paardentaal. Wij moeten deze leren begrijpen om goed te kunnen samenwerken en om gedragsproblemen te voorkomen. Want als jij hun communicatie niet goed begrijpt, negeert of fout interpreteert kunnen er echt gedragsproblemen ontstaan. Ook al gebeurt dit onbewust.

Wat opdringerige paarden jou willen vertellen

Opdringerige paarden vragen niet gewoon om aandacht. Ze testen de grenzen van jullie interactie. Zeker als ze ook bijterig zijn, is het nodig dat je hun voeten kan bewegen en je eigen ruimte bewaakt. Dit is nodig om duidelijk te maken wat de bedoeling is en ze uit je ruimte te houden. Dit type paarden hebben dit echt nodig.

In trainingen leg ik klanten altijd uit dat het niet draait om ‘de baas zijn’, maar om een betrouwbare begeleider te zijn. Iemand die bepaalt wat er op dat moment veilig en wenselijk is. Paarden voelen dat haarfijn aan.

Een leuk filmpje hierover is die waarin Tim Anderson laat zien dat elke kleine stap of beweging die het paard jou laat doen een manier is om te kijken wie op dat moment de leiding neemt. Zeker bij opdringerige paarden laat hij heel duidelijk zien dat het belangrijk is dat je in staat bent om de voeten van je paard te bewegen.

Wat ik minder vind aan het filmpje is dat hij dikwijls letterlijk duwt tegen het hoofd of lijf van het paard. Dat doe ik liever op een andere manier. Hij praat ook vaak over ‘de leider’ zijn. Ik weet dat dit zo gezegd wordt om duidelijk te maken wat de bedoeling is (ja het staat ook in de titel van mijn artikel 😉), maar ik spreek liever over begeleider. Zodat je kan bepalen wat er op dat moment veilig of wenselijk is.

Paarden gaan constant op zoek naar die interactie. Ze gaan elke dag opnieuw vragen ‘ga jij het vandaag zeggen of bepaal ik’. Zeker bij opdringerige paarden moet je hier heel erg duidelijk in zijn en dat laat Tim A. in het filmpje heel duidelijk zien. En daar ben ik ook duidelijk in tijdens trainingen met klanten om de veiligheid te bewaren en omdat paarden deze duidelijkheid nodig hebben. Opdringerige paarden om het veilig te houden en om überhaupt iets te kunnen bijleren tijdens de training, en bij onzekere paarden die worden net rustiger van jouw duidelijkheid.

Wil dat zeggen dat je nooit chilli willi bij je paard mag zijn zonder heel de tijd met ‘wie beweegt bepaalt’ bezig te zijn? Uiteraard niet. Maar wees je bewust dat je wel moet kunnen schakelen wanneer het nodig is. Sta je bijvoorbeeld in de wei tussen enkele 3-jarigen om te knuffelen, zorg er dan voor dat je weet hoe je hen op afstand kan houden zodat je niet plots geplet wordt of omver gelopen wordt.

Hierbij het filmpje waar ik naar verwijs: