Ik zie tijdens mijn trainingen heel veel manieren waarop paarden laten zien dat ze iets moeilijk vinden en daardoor spanning opbouwen. Soms zijn dat grote, heel duidelijke signalen, soms kleine dingen die alleen opvallen als je je paard echt goed kent. En wat voor het ene paard een duidelijk teken is kan er bij een ander weer helemaal anders uitzien.
De drie signalen die ik in dit artikel beschrijf zijn veel voorkomende signalen die ik bij klanten in de trainingen regelmatig tegenkom. Het zijn signalen die vaak onderschat of zelfs helemaal niet opgemerkt worden door de eigenaar. Toch zijn ze van groot belang, want wie ze negeert loopt het risico dat zijn of haar paard zich vastzet of explosief reageert.
Spanningssignaal 1: Hoofd hoog en staren – paard schrikt snel en zet zich vast
Een signaal dat ik vaak tegenkom bij gespannen paarden, is dat ze hun hoofd hoog houden en strak in de verte staren. Dit lijkt misschien gewoon nieuwsgierigheid, maar in werkelijkheid vertelt je paard hier heel veel mee.
Wanneer het hoofd omhooggaat, spant de borstkas zich op en schiet het adrenalinepeil de hoogte in. Het paard staat volledig gefocust op wat er in de omgeving gebeurt en ziet jou op dat moment letterlijk niet meer staan als jullie naast elkaar lopen of samen aan het werk zijn. Dit maakt de situatie meteen onveilig: een paard dat zo gespannen is kan je zonder pardon voorbijlopen, tegen je aan botsen of zelfs omver lopen.
Je paard wordt pas echt rustig wanneer hij of zij zich veilig voelt. En op dat moment ben jij degene die voor die veiligheid moet zorgen. De oplossing zit in grondwerkoefeningen die de aandacht terugbrengen naar jou. Door je paard kleine, gekende opdrachten te laten uitvoeren, zakt de spanning en verdwijnt de fixatie op de omgeving. Omdat jij gericht oefeningen inzet, voelt je paard zich ook een stuk veiliger. Dan geef je hen letterlijk het gevoel: “Aha die weet waar ze mee bezig is.”
Spanningssignaal 2: Oren naar achter – stress bouwt op
Iedereen die met paarden omgaat kent het beeld van een paard met de oren naar achter gekanteld. Vaak hoor ik ruiters zeggen: “Dat is gewoon aandacht naar mij toe tijdens het rijden of als ik grondwerk doe.” En soms klopt dat ook. Maar ik vind daarin een belangrijk verschil.
Wanneer de oren langer dan vijf seconden naar achter gekanteld blijven (en zeker als je paard stilstaat in een situatie die hij moeilijk vindt, zoals op de poetsplaats of in de trailer) dan betekent dit dat de stress zich opbouwt. Je paard fixeert zich in de spanning en blijft daar letterlijk in hangen.
Negeer je dit signaal, dan is de kans groot dat de spanning escaleert. Je paard kan plots hevig reageren of juist compleet blokkeren. Door tijdig in te grijpen met ontspanningsoefeningen of door de situatie stap voor stap makkelijker te maken kan je voorkomen dat het zover komt. Neem het dus serieus als je paard de oren langer naar achter gericht houdt en probeer in te schatten waarom dit zou kunnen zijn.
Spanningssignaal 3: Onhandig met de voeten – signaal van een gespannen paard
Paarden hebben van nature een bijzonder goed lichaamsbesef. Ze weten exact waar hun voeten staan en kunnen zelfs op de centimeter bepalen waar ze hun hoef neerzetten. Dat maakt dat ze normaal gezien heel subtiel en precies zijn in hun bewegingen.
Maar ik merk dat zodra er spanning meespeelt die controle verdwijnt. Ik zie paarden dan ineens te grote of juist te kleine passen zetten. Ze schuiven van een randje af, stappen scheef naast de laadklep of lijken plots lomp en onhandig. Dit zie je vooral bij situaties als trailerladen of het nemen van obstakels.
Een ontspannen paard loopt rustig en gecontroleerd achteruit van de laadklep. Een gespannen paard maakt fouten, glijdt sneller uit en kan zichzelf pijn doen. Dat is geen onhandigheid maar een duidelijk teken dat er vanbinnen stress borrelt.
Let wel: verwissel dit niet met fysieke beperkingen. Een paard dat medisch of fysiek moeite heeft met de achterhand kan ook onhandig zijn. Maar als je weet dat je paard gezond en sterk genoeg is en je ziet plots deze veranderingen, dan is spanning meestal de oorzaak.
Of een accuut fysiek probleem. Zo had ik onlangs bij een trainingspaard gemerkt dat die heel moeilijk achteruit de trailer afging. De eigenaresse was hier direct alert bij en heeft dit laten onderzoeken. Er bleek een blokkade in de knie te zijn. Na de juiste behandeling hiervan ging ook het achterwaarts van de laadklep gaan terug goed.
Waarom paarden spanning opbouwen
Paarden zijn en blijven vluchtdieren. Onbekende of moeilijke situaties zorgen automatisch voor spanning. Dat kan gaan van de trailer tot een vreemde vuilbak langs de weg. Alles wat je paard niet kent of niet begrijpt, kan stress oproepen.
Daarnaast spelen ervaringen uit het verleden een rol. Een negatieve ervaring, zoals zich pijn doen in de stalopening, kan ervoor zorgen dat bij je paard die spanning opnieuw verhoogt in een vergelijkbare situatie, bijvoorbeeld als je door een smallere opening moet passeren met je paard.
Belangrijk om te onthouden: dit is geen koppigheid. Paarden bouwen spanning op omdat ze niet weten hoe ze met de situatie moeten omgaan. En net daar ligt jouw rol: hen stap voor stap begeleiden zodat ze leren dat het veilig is en dat ze jou mogen vertrouwen. Uiteraard kan je jouw paard niet op elke mogelijke situatie voorbereiden, maar wel hoe hij of zij ermee kan omgaan. Zo vermijd je dat de stress ineens als een raket de hoogte in schiet.
Veelgemaakte fouten van eigenaars
Jij kan als eigenaar echt het verschil maken in een paard dat de wereld aan kan of een paard dat van het minste schrikt of zich helemaal afsluit. Mijn boodschap aan jou is om aandacht te hebben voor volgende veelgemaakte fouten:
- Spanningssignalen negeren in de hoop dat het vanzelf wel overgaat
- Het paard forceren of doorduwen terwijl hij zich vastzet
- Te laat reageren waardoor spanning blijft opstapelen
- Denken dat spanning “karakter” is in plaats van onzekerheid
Het verschil tussen een gespannen paard en een ontspannen paard zit vaak in de kleine signalen. Wie ze leert lezen, kan veel problemen voorkomen. Als je er sowieso al aandacht voor begint te hebben, ben je al een hele stap in de goede richting.
Leer het gedrag van je paard beter kennen
Een paard dat iets niet wil doen, is geen lastig paard. Het is een paard dat jou duidelijk maakt dat hij zich niet veilig voelt of iets niet begrijpt. Door spanningssignalen tijdig te herkennen en er correct op te reageren, kan je je paard helpen naar rust en vertrouwen.
Wil je nog beter leren kijken naar je paard en zijn of haar gedrag juist inschatten? En daar bovenop weten welke oefeningen je kan doen om je paard te helpen als die in de stress schiet?
Check dan zeker mijn nieuwe online traject Horse3 waarin ik je dit aanleer zoals ik ook bij trainingsklanten doe.
Zo krijg je praktische handvaten om je paard beter te observeren, spanning te herkennen en leer je zelfverzekerder met je paard omgaan.
*Als jouw paard snel schrikt of vaak gespannen is, ga dan zeker voor jezelf na of aan de basisbehoeften voldaan is: voldoende ruwvoer, voldoende vrije beweging, veel sociaal contact met andere paarden, pijnvrij.